En iyi niyetle alınan en kötü kararların ortak paydası var: Onları veren lider, o an rasyonel olduğuna tamamen inanıyordu.
Problem, irrasyonel kararlar almak değildir. Problem, irrasyonel kararları rasyonel sanan zihindir.
Sistem 1 Yönetiyor
Daniel Kahneman'ın çalışmaları iki zihinsel sistemi tanımlar. Sistem 1 hızlı, otomatik, duygusal. Sistem 2 yavaş, analitik, çabuk yorulan.
Liderlik kararlarının büyük çoğunluğunun Sistem 1 tarafından alındığını, sonra Sistem 2 tarafından rasyonalize edildiğini araştırmalar gösteriyor. Başka bir deyişle: karar önceden verilir, gerekçe sonradan üretilir.
Sizi en çok tehdit eden bilişsel tuzaklar bunlardır:
Bağlama etkisi: İlk duyduğunuz sayı veya çerçeve, sonraki tüm değerlendirmenizi şekillendirir.
Kayıptan kaçınma: Kaybetme korkusu, kazanma arzusundan iki kat daha güçlüdür. Bu nedenle kötü yatırımlar uzatılır, başarısız projeler durdurulamamaz.
Zaman Baskısı
Bu tuzaklar her zaman aktiftir. Ama zaman baskısı altında çok daha derin ve hızlı çalışırlar.
Liderlik pozisyonları, tam da bu tuzakların en tehlikeli olduğu ortamları üretir: Yüksek baskı, kısa süre, yüksek belirsizlik. Tam bu koşullarda beyin, Sistem 2'yi devre dışı bırakır.
Yapısal Koruma
Bireysel farkındalık, bilişsel tuzaklara karşı yeterli koruma sağlamaz. Yapısal koruma gerekir.
En iyi liderler şu soruyu sistematik olarak sorar: "Bu kararı tersine çevirmem neyi gerektirecek? Ve o koşullar ne kadar gerçekçi?"
Aynı zamanda şunu sorar: "Alternatif görüşe sahip biri bu kararı nasıl değerlendirirdi?"
Karar kalitesi, zekâyla değil — süreçle korunur.
Elmas da kömür de basınç altında şekillenir. Fark içindeki yapıdadır. Karar süreciniz, o yapının görünür yüzüdür.
— Gökhan Gülatik
Bu yazı Liderlik Serisi'nden ilham almıştır.
Kitap Serisi →